I-Kỹ năng quan sát là gì?
Kỹ năng quan sát là cách nhìn nhận hiện tượng, sự vật một cách
chi tiết, có phân tích và phục vụ cho mục đích rõ ràng. Khác với bản năng quan
sát thông thường, kỹ năng quan sát không nhìn mọi thứ một cách ngẫu nhiên, mà
quan sát có chủ đích, rồi ghi nhớ, xâu chuỗi những điều liên quan để vận dụng
giải quyết vấn đề một cách tối ưu và nhanh chóng.
Trong bất kỳ lĩnh vực nào, từ nghiên cứu, y tế, khoa học, công
nghệ, dịch vụ… đều đòi hỏi ở nhân sự phải có kỹ năng quan sát. Vì nó giúp con
người nhận ra bản chất vấn đề nhanh chóng, từ đó đưa ra những phương pháp, ý
tưởng thích hợp nhất. Quan sát là một kỹ năng bởi nó không đơn thuần phụ thuộc
vào thị giác mà nó còn có thể rèn luyện để phát triển hơn nữa. Và rèn luyện các
kỹ năng mềm trong đó có kỹ năng quan sát sẽ giúp ích rất nhiều cho sự phát
triển của bản thân.
Khi quan sát, bạn sử dụng các giác quan của mình để kiểm tra sự
vật, sự việc mà bạn tò mò và đánh giá những gì bạn trải nghiệm. “Quan sát”
không giống như “nhìn thấy”. Nhìn thấy là thụ động. Ví dụ, bạn nhìn thấy mọi
thứ trên đường đi làm nhưng bạn hiếm khi tìm kiếm bất cứ điều gì cụ thể hoặc
ghi lại thông tin để sử dụng sau này.
Trái lại, quan sát là quá trình chú ý một cách chăm chú và tích
cực, nhằm thu thập thông tin cụ thể để đánh giá. Kỹ năng quan sát rất quan
trọng vì nếu không có chúng, bạn có khả năng bỏ lỡ thông tin quan trọng và đưa
ra quyết định không chính xác trong công việc.
II-Thực trạng sử
dụng nó trong xã hội ngày nay ra sao?
Quan sát là một kỹ năng vô cùng quan trọng đối với con người,
trong đó nó là cách mà bạn nhìn nhận một sự vật, hiện tượng một cách chi
tiết và cụ thể với một mục đích rõ ràng. Nó khác với sự quan sát theo bản năng
của con người, không chỉ nhìn nhận mọi thức theo kiểu ngẫu nhiên hoặc là giải
trí mà là quan sát có chủ đích, rồi ghi nhớ sau đó xâu chuỗi mọi thứ lại với
nhau để giải quyết một vấn đề cụ thể nào đó.
Là một trong những kỹ năng mềm có tầm ảnh hưởng lớn đối với con
người trong công việc, nó giúp cho bạn có được những đánh giá và nhận định chính
xác hơn về một sự vật hoặc hiện tượng nào đó xảy ra. Tất nhiên nó không tự
nhiên có mà bắt buộc để đạt được nó thì không có cách nào khác ngoài việc bạn
phải học hỏi và rèn luyện.
Hiện nay dù trong bất cứ một ngành nghề hay lĩnh vực nào thì
cũng cần vận dụng kỹ năng này bởi vì đây là một yếu tố không thể thiếu trong
hành trang dẫn bạn đi đến thành công.
1.Kỹ năng quan
sát trong giao tiếp
Trong giao tiếp, kỹ năng quan sát giúp chúng ta thấu hiểu tâm tư
và tình cảm của đối phương thông qua cử chỉ, hành động và những biểu hiện trên
gương mặt. Nhờ đó, ta biết được họ đang buồn hay vui, đang tức giận hay phiền
não, từ đó có cách ứng xử phù hợp.
Khi quan sát và phân tích chính xác bạn sẽ biết tiết chế lời
nói, hành động và biểu lộ cảm xúc an ủi, chia sẻ để cuộc trò chuyện trở nên có
ý nghĩa hơn. Đồng thời, người đối diện sẽ cảm thấy được tôn trọng và tin tưởng
bạn. Đây chính là những tiền đề quan trọng giúp cuộc giao tiếp thành công và
khiến mối quan hệ của bạn trở nên tốt đẹp hơn.
Giao tiếp là điều không thể tránh khỏi trong cuộc sống hàng ngày
đối với mỗi người, trong đó thì mỗi người sẽ có những cách giao tiếp không
giống nhau. Việc chúng ta quan sát để hiểu được đối phương là một điều hết sức
cần thiết, điều này giúp con người có thể dễ dàng hiểu được tâm tư tình cảm của
nhau hơn, từ đó sẽ tạo ra một cuộc giao tiếp tốt đẹp và sẽ có những cách ứng xử
tiếp theo sao cho hợp với hoàn cảnh nhất.
Bên cạnh đó nhờ có kỹ năng quan sát bạn sẽ biết tiết chế lời nói
và có những hành động thể hiện cảm xúc có thể là đồng cảm, sẻ chia với người
đối diện để họ cảm thấy được sự chân thành từ phía bạn, từ đó làm cho đối
phương cảm thấy được tôn trọng và được tin tưởng. Đây chính là cách tốt nhất
giúp bạn có cuộc giao tiếp thành công với đối phương và giúp mối quan hệ này
của bạn trở nên tốt đẹp hơn.
2.
Quan sát qua nét mặt của đối phương
Chúng ta có thể dễ dàng nhận biết được người đối diện đang vui,
buồn hay là đang khó chịu với những gì họ thể hiện trên khuôn mặt. Khuôn mặt là
nơi biểu hiện cảm xúc rõ rệt nhất vì vậy bạn có thể hiểu rằng họ đang vui nếu
như thấy họ cười, họ buồn nếu thấy họ khóc hoặc là các biểu cảm khác. Việc này
vô cùng đơn giản và chắc chắn rằng ai trong số chúng ta ở đây cũng đều dễ dàng
để nhận biết được điều đó.
Đây là cách giúp bạn phân biệt dễ nhất trong các cách nhận biết
tâm tư tình cảm của người đối diện, và để có thể hiểu rõ đối phương thì trước
tiên bạn cần phải sử dụng được cách nhận biết này thật chính xác. Đây là một
cách quan sát vô cùng quan trọng giúp bạn có được tình cảm từ đối phương.
3. Quan sát
qua ánh mắt của đối phương
Người ta thường nói “đôi mắt là cửa sổ của tâm hồn” quá thật không sai, chỉ cần nhìn vào mắt của một người nào đó thì bạn sẽ nhận biết được phần nào tình cảm hoặc thái độ của người ta. Cũng từ đôi mắt mà bạn biết được rằng đối phương có vui vẻ, thân thiện hay là đang không thoải mái đối với bạn. Tuy nhiên để nhận biết được điều đó thì bạn cũng cần phải sử dụng kỹ năng quan sát của mình rất nhiều và bạn có thể dễ dàng nhận biết được tâm trạng của đối phương qua cách nhận biết sau đây:
Khi bạn thấy mí mắt của đối phương mở to, chân mày sát nhau thì lúc này họ đang sợ hãi một điều gì đó.
4. Quan sát
qua hơi thở của đối phương
Nếu như bạn thấy đối phương có hơi thở tăng lên thì có nghĩa là họ đang bị căng thẳng và lo lắng có thể là do vấn đề bạn vừa đưa ra.
Có rất nhiều các biểu hiện khác nhau, mỗi một biểu hiện cụ thể
sẽ cho chúng ta một sắc thái tình cảm khác nhau. Vì vậy mới nói, kỹ năng quan
sát không bẩm sinh có mà là do quá trình rèn luyện học tập tạo ra.
5.
Quan sát qua cử chỉ, hành động của đối phương
Cử chỉ, hành động của một ai đó sẽ khiến cho bạn dễ dàng nhận biết một cách chính xác tình cảm và suy nghĩ của đối phương. Và để có được kỹ năng quan sát hành động cơ thể này bạn cũng sẽ phải bỏ công ra học hỏi thì mới có được. Hãy xem một số biểu hiện cụ thể sau đây nhé:
Vì vậy, qua đây các bạn có thể lựa theo những cách biểu cảm trên khuôn mặt, ánh mắt, hơi thơ hay ngôn ngữ cơ thể của người đối diện mà phán đoán xem họ đang nghĩ gì, đang có thái độ và tình cảm gì đối với chúng ta từ đó sẽ có cho mình những cách ứng xử sao cho phù hợp với từng trường hợp cụ thể.
Nếu một người mong chờ cuộc gặp gỡ với bạn, họ sẽ chăm chút kỹ lưỡng cho cuộc gặp đó. Cách họ thể hiện chính là ăn mặc đẹp, giữ phong thái tự tin. Và ngược lại, họ chỉ ăn mặc lôi thôi, không chịu chăm chút nếu đối phương là người không được để tâm. Chỉ một chút quan sát, bạn có thể nhận diện được điều này.
III-Giỏi quan
sát sẽ dẫn đến thành công. Tại sao lại như vậy?
Theo bạn thì yếu tố nào dẫn đến thành công? Sự nhiệt huyết, chăm
chỉ hay là trình độ? Cả ba yếu tố này đều đúng tuy nhiên thì nó chưa đủ. Tôi
nhớ đã từng có một nhà bác học nào đó nói như thế này: “Bậc thang quan trọng để
rút ngắn điểm đến thành công cần chính là kỹ năng quan sát, lập luận
trước khi giải quyết mọi vấn đề”, đây cũng là câu nói mà tôi rất thích.
Nó cũng được coi như một triết lý sống đối với những đang nuôi khát vọng để
thành công vậy.
Đôi khi, chưa chắc có trình độ, bỏ tâm huyết và đam mê vào công
việc thì bạn sẽ trở thành người thành công, mà nó còn cần sự xuất hiện của rất
nhiều các yếu tố khác điển hình chính là sự quan sát. Quan sát mà tôi
muốn nói ở đây không phải là việc nhìn người khác một cách qua loa để nhận diện
mà cần phải có sự nhìn nhận kỹ càng, nhìn để phân tích rồi có thể đưa ra được
nhận xét và đánh giá về sự vật, hiện tượng hoặc là một người nào đó.
Yếu tố quan sát vô cùng quan trọng và nó cần thiết đối với tất cả mọi người, quan sát chi tiết sẽ cho bạn những kết luận chính xác và giúp bạn tránh được những sai lầm không đáng có xảy ra và đương nhiên rồi, bạn càng hạn chế dược sai sót xảy ra trong công việc đồng nghĩa với việc bạn đang thực hiện nhiệm vụ một cách xuất sắc và đây là nền tảng vững chắc dẫn bạn đến thành công trên con đường sự nghiệp của mình.
Phương pháp rèn luyện kỹ năng quan sát
Mỗi chúng ta khi sinh ra không ai là hoàn hảo cả, tất nhiên mỗi người sẽ có những thế mạnh riêng nhưng không phải là tất cả. Có người giỏi trình độ mà không có kỹ năng mềm thì cũng không có tác dụng. Ngược lại có người lại rất giỏi về các kỹ năng mềm mà lại không có trình độ chuyên môn cao thì công việc cũng sẽ khó mà thăng tiến được.
Đó chính là lý do mà mỗi chúng ta đều phải tích cực học hỏi và
rèn luyện thêm những kiến thức và kỹ năng mà mình chưa có hoặc đang rất yếu. Có
như vậy thì bạn mới có cơ hội bước tiếp trên con đường mà đích đến là thành
công.
Để có được những kỹ năng mềm này thì bạn cần phải có phương pháp
học tập và rèn luyện một cách khoa học, hãy xem những gợi ý dưới đây có giúp
ích được gì cho bạn không nhé:
1. Khả năng
nhẫn nại
Khi tham gia một môi trường mới hoặc bước vào cuộc giao tiếp với
người lạ, bạn phải biết nhẫn nại. Nhẫn nại quan sát cử chỉ, hành động của họ,
nhẫn nại trò chuyện để khám phá những điều mới mẻ. Nếu bạn vội vàng, bạn sẽ bỏ
qua nhiều chi tiết nhỏ nhoi nhưng đắt giá hoặc bạn không thể quan sát được cảm
xúc của con người. Do đó, trước tiên bạn phải nhẫn.
2. Khả năng
tập trung và phân tích
Đừng tưởng rằng khả năng tập trung sẽ rất dễ rèn luyện, thực
chất nó rất khó bởi xung quanh chúng ta luôn tồn tại nhiều điều chi phối ánh
mắt, cảm xúc và suy nghĩ của ta. Và bạn không thể nhận ra được điều gì nếu bạn
cứ nhìn hoặc nghĩ về nơi khác mà không tập trung vào người đối diện. Tập trung
không phải nhìn chăm chăm vào một điểm mà bạn còn phải đặt cả tâm trí mình vào.
Hơn nữa, bạn cũng phải rèn luyện óc phân tích để đánh giá sơ bộ về sự vật, hiện
tượng hoặc cong người để đưa ra cách ứng phó phù hợp.
3. Thấu hiểu
cảm xúc
Thấu hiểu cảm xúc là mấu chốt quan trọng nhất để bạn rèn luyện
kỹ năng quan sát. Bởi trong giao tiếp, mục đích cao nhất chính là sự thấu hiểu.
Nếu chỉ nhìn nhận sự việc thông qua vẻ ngoài nhưng không thấu hiểu sự thật đằng
sau đó sẽ làm bạn khó rèn luyện tốt kỹ năng quan sát.
4. Cởi mở,
thân thiện
Tâm trạng và tinh thần rất quan trọng đối với việc bạn đánh giá
một sự vật, hiện tượng nào đó. Cụ thể là nếu bạn cởi mở và coi mọi thứ xung
quanh đều thân thiện và đáng chân trọng thì bạn sẽ có những sự quan sát tích
cực hơn. Và sự cởi mở sẽ giúp bạn thấy rằng thế giới xung quanh luôn có nhiều
điều để cho bạn tiếp thu và học hỏi. Vì vậy đây là giải pháp khá hữu dụng dành
cho bạn nếu như đang muốn rèn luyện kỹ năng quan sát.
Bạn cần có tinh thần cởi mở trước khi tiến hành quan sát, cụ thể
là có niềm tin tích cực rằng luôn có nhiều điều mà chúng ta có thể học hỏi được
từ mọi người và thế giới xung quanh. Khi bắt đầu quan sát với niềm tin này, bạn
sẽ có nhiều khả năng sẽ đạt được những kết quả tích cực. Trái lại, nếu không
cởi mở và thiếu niềm tin, thì việc quan sát của bạn sẽ không đạt được kết quả
khả quan.
5. Có mục
đích
Bằng cách cởi mở, bạn đang chuẩn bị cho việc học hỏi. Tuy nhiên,
bạn cũng cần học hỏi một cách có chủ ý, nghĩa là biết mục tiêu của mình trong
việc quan sát. Chẳng hạn, nếu bạn muốn trở thành một nhân viên Marketing giỏi
hơn thì bạn nên quan sát điều gì trong thế giới xung quanh giúp bạn đạt được
điều đó. Hoặc nên tránh mắc phải sai lầm nào. Nếu bạn có mục đích rõ ràng trong
việc quan sát, bạn sẽ tập trung hơn vào những điều đó và nâng cao cơ hội tìm
thấy các thông tin hữu ích.
Xác định được mục đích sẽ giúp bạn có được những quan sát hữu
ích hơn vfa không làm mất thời gian của bạn. Vì sao lại như vậy? Tôi sẽ lấy một
ví dụ cụ thể để bạn dễ hình dung nhé: Bạn muốn trở thành một trưởng phòng kinh
doanh, bạn sẽ phải quan sát tất cả những việc làm, hành động hoặc cử chỉ của
người quản lý xem phong cách của họ ra sao, họ đang ứng xử với nhân viên của
mình như thế nào và cách xử lý với những vấn đề phát sinh xảy ra có linh hoạt
hay không?… tất cả những điều đó được gọi là quan sát có mục đích mà bạn cần
phải thực hiện trước khi trở thành một người quản lý.
6. Đa giác
quan
Đây là một cách giúp bạn sẽ quan sát nhanh hơn, Việc bạn quan
sát sự việc bằng mắt đương nhiên không thể bằng được việc bạn sử dụng nhiều
giác quan khác nhau. Thường thì trong khi quan sất điều gì đó, chúng ta sẽ sử
dụng các giác quan như là mắt, tai và mũi,… đây là cách giúp bạn sẽ phân biệt
và quan sát được tối đa sự vật hiện tượng cho mục đích của mình.
Bạn có thể quan sát bằng tai và bằng trái tim, tùy thuộc vào
những gì bạn muốn biết, có lẽ bạn cần sử dụng cả mũi và những ngón tay để chạm
vào. Quan sát là một bài tập sử dụng đa giác quan, không chỉ phải nghe những gì
người khác nói mà còn chú ý đến ngôn ngữ cơ thể của họ từ ánh mắt, cử chỉ,
giọng điệu… Hãy quan sát toàn diện và sử dụng tất cả giác quan, điều này giúp
bạn có cái nhìn sâu sắc hơn về các vấn đề, hoặc tình huống trải nghiệm.
7. Chậm lại
và hướng ngoại nhiều hơn
Thật khó để có thể quan sát khi bạn luôn trong tình trạng vội
vã. Để quan sát tốt đòi hỏi bạn phải dừng lại, nhìn, lắng nghe và sẵn sàng đối
mặt những trải nghiệm xung quanh. Không có sự tĩnh lặng, phần lớn sức mạnh của
sự quan sát sẽ biết mất. Bạn sẽ bỏ lỡ nhiều thông tin bởi chỉ lướt qua bề mặt
của các sự vật, sự việc mà bạn quan sát.
Đối với cuộc sống hiện tại, tốc độ làm việc của con người giống
như một cái máy vậy, bất kể là việc gì từ ăn, uống, nghỉ ngơi hay là làm việc
đều phải được diễn ra một cách nhanh chóng để không lãng phí quỹ thời gian quý
báu của mình. Tuy nhiên đối với việc quan sát, chậm đôi khi lại có tác dụng hơn
cả. Điều gì sẽ xảy ra nếu như bạn quan sát theo kiểu qua loa, chỉ liếc qua vài
giây rồi thôi? Đó chỉ là cách làm chống đối không mang lại hiệu quả dẫn đến có
thể đánh giá sai sự thật.
8. Loại bỏ
các yếu tố gây phiền nhiễu
Khả năng quan sát phụ thuộc vào mức độ tập trung của bạn. Các
nghiên cứu khoa học cho thấy rằng phải mất 15 phút để lấy lại sự tập trung sau
khi bị quấy nhiễu. Do đó, rất cần thiết để giảm các yếu tố gây phiền nhiễu hoặc
loại bỏ chúng hoàn toàn.
Nếu như bạn đang trong quá trình học tập và rèn luyện sự quan
sát thì đây là cách có thể đem lại hiệu quả tối đa cho bạn. Việc quan sát rất
cần sự tập trung vì vậy mà hãy loại bỏ những thứ phiền hà không cần thiết chẳng
hạn như là âm thanh phát ra từ máy phát nhạc, những tiếng chuông kêu từ điện
thoại haowcj là những vật thể nào đó gây ra tiếng ồn,… tất cả những thứ
đó cần phải loại bỏ ra khỏi khoảng thời gian này như vậy bạn sẽ nhận ra được
nhiều điều hơn khi quan sát.
9. Chú ý đến
các chi tiết nhỏ
Tất cả các vật thể lớn và chi tiết lớn đều dễ quan sát nhưng chú
ý đến các chi tiết nhỏ sẽ khiến bạn trở thành một người quan sát tốt hơn. Chẳng
hạn, nhìn thấy điện thoại trên tay ai đó là một chi tiết lớn nhưng quan sát
điện thoại đó hiệu gì cùng các sticker phía sau là một phẩm chất của một người
quan sát tốt. Tại nơi làm việc, hầu như luôn luôn, các chi tiết nhỏ bị bỏ qua.
Tuy nhiên, các chi tiết nhỏ đều có lí do của nó và việc kết nối các chi tiết
này với sự kiện hoặc con người sẽ giúp đưa ra suy luận chính xác. Hãy để ý
nhiều hơn đến các chi tiết nhỏ và bạn sẽ thấy sự khác biệt trong chất lượng
công việc của bạn.
Đừng nên bỏ qua những chi tiết dù là nhỏ nhất có liên quan đến
sự vật hiện tượng bạn cần quan sát, đôi khi những điều nhỏ nhạt này lại có tác
dụng lớn đến kết quả quan sát của bạn. Có thể nó sẽ là mấu chốt của vấn đề hoặc
cũng có thể nó là nguyên nhân chính của cuộc điều tra nào đó. Vì vậy đã quan
sát thì bạn nên thu thập tất cả những gì liên quan hoặc có khả năng ảnh hưởng
tới mục đích bạn đang cần thực hiện để tránh bỏ qua những yếu tố có lợi cho
việc quan sát.
10. Không
phán xét
Để trở thành một người quan sát tốt, bạn phải trung lập. Đừng
đưa ra cảm xúc cá nhân hoặc phán xét khi quan sát bởi những điều đó sẽ tạo ra
sự thiên vị. Khi cảm xúc cá nhân hoặc định kiến bị kéo vào, bạn sẽ không còn nhìn
thấy những gì đang diễn ra mà bạn chỉ thấy các sự việc, sự vật bị bóp méo theo
nhận thức của bạn. Một người quan sát tốt sẽ bỏ qua cảm xúc cá nhân và nhìn mọi
thứ theo cách chúng đang diễn ra.
Đây là việc làm rất hay xảy ra trên thực tế, nhiều người thường
đánh giá một sự vật hiện tượng hoặc là một ai đó qua tình cảm của bản thân hoặc
là do hình thức. Đây là việc làm thể hiện sự không chuyên nghiệp trong cách làm
việc và giải quyết các vấn đề. Để đánh giá đúng tính chất của các sự vật hiện
tượng thì bạn cần phải dựa trên rất nhiều các yếu tố khác nhau và dựa vào cả
kết quả mà bạn quan sát được, như vậy mới không bỏ qua những nhân tài hoặc là
nhận ra được bản chất thật của một sự vật khác đối với chúng ta.
11. Hiểu Rõ
Đối Tượng Quan Sát
Dù đang quan sát gì, bạn sẽ quan sát tốt nhất khi hiểu rõ về đối
tượng của mình. Kết hợp giữa điều bạn thấy và điều bạn biết là một phần quan
trọng của việc quan sát, và bạn chỉ có thể trở thành người quan sát có hiểu
biết khi biết rõ cách một nhóm, một nơi hoặc một quá trình thường vận hành.
12. Thử Điều
Gì Đó Mới
Bạn có thể phát triển kỹ năng quan sát bằng cách đến một nơi mới
hoặc thử làm gì đó khác biệt. Điều này sẽ tự nhiên nâng cao nhận thức của bạn
và khiến bạn tập trung hơn. Càng thực hiện điều này thường xuyên thì kỹ năng
quan sát của bạn sẽ càng được cải thiện. Một mẹo hữu ích là đến viện bảo tàng
hoặc phòng triển lãm tranh – những nơi mở ra cho bạn cơ hội trải nhiệm nhiều
điều mới và quan sát cận cảnh những điều đó.
13. Loại Bỏ
Điều Làm Bạn Mất Tập Trung
Khả năng quan sát của bạn
phụ thuộc vào việc bạn tập trung tốt đến mức nào. Trong quyển sách xuất bản năm
1987 mang tênPeopleware,
Tom DeMarco và Timothy Lister cho biết rằng chúng ta mất 15 phút để lấy lại sự
tập trung sau khi bị phân tâm. Do đó, việc giảm thiểu hoặc loại bỏ hoàn toàn
các yếu tố gây xao nhãng là điều rất quan trọng.
Bạn có thể áp dụng những kỹ thuật như nghe chủ động và đưa mình
vào trạng thái dòng chảy để tập trung và giảm thiểu các tác nhân gây mất tập trung.
14. Kiểm Tra
Khả Năng Gợi Nhớ Thông Tin
Trí nhớ là một phần không chủ chốt trong quan sát. Một phương
pháp hiệu quả giúp phát triển trí nhớ dài hạn là chọn ra một ngày hoặc một sự
kiện trong quá khứ. Sau đó, viết ra nhiều thông tin nhất mà bạn có thể nhớ
được. Bạn viết càng chi tiết thì càng tốt.
15. Phát Triển
Kỹ Năng Tư Duy Phản Biện
Khả năng tư duy phản biện là trọng tâm của việc quan sát. Khả
năng đặt câu hỏi, lập luận và phân tích những điều bạn quan sát có thể làm nên
hoặc phá hỏng thành quả từ quá trình quan sát của bạn.
Tư duy phản biện là một kỹ năng và có rất nhiều công cụ và kỹ
thuật khác nhau mà bạn có thể áp dụng để phát triển nó.











